Prospira Tweaks
Człowiek pisze na forum. Aktualna karta graficzna z najwyższej półki, szybki procesor do gier. Wylicza, co już zrobił: undervolting, ustawienie timera przestawione w obie strony, wyłączona funkcja firmware'u, „optymalizacja rejestru, poradniki z innych stron" i wyłączony Windows Defender, bo wyczytał, że to pomaga.
Zacinanie zostało. Wątek nigdy nie zostaje rozwiązany. Kończy go zamówieniem nowego procesora i płyty głównej.
Przeczytaliśmy około sześćdziesięciu pięciu takich wątków i mają jedną rzecz wspólną. Ani jeden z wątków, które doszły do rozwiązania, nie został naprawiony tweakiem rejestru, cleanerem, skryptem debloat ani optymalizatorem. W jedynym wątku, w którym tweak okazał się decydujący, tweak był chorobą: rozruch wydłużył się z 20 sekund do 80, bo ktoś wyłączył hibernację i szybkie uruchamianie za poradą z filmiku. Naprawiło to włączenie ich z powrotem.
To nie jest więc kolejna lista piętnastu rzeczy do wyłączenia. To uporządkowany opis tego, czym przyczyna okazuje się naprawdę, i jak rozpoznać swoją.
Najpierw sprawdź, czy w ogóle jest wolno
Monitor 144 Hz chodzący na 60 Hz sprawia wrażenie ociężałego, a żaden test tego nie pokaże.
Część komputerów wcale nie jest wolna. Po prostu chodzą na 60 Hz na panelu o wysokim odświeżaniu, a cały pulpit sprawia wrażenie ociężałego w sposób, którego nic nie mierzy.
Dzieje się tak przez to, jak monitory same się opisują. Ekran publikuje preferowane taktowanie w swoim EDID, a na bardzo wielu panelach do gier tym preferowanym taktowaniem jest 1920x1080 przy 60 Hz. Wysokie odświeżanie mieszka w blokach rozszerzeń. Cokolwiek zmusi Windowsa do powrotu na preferowane taktowanie - reset sterownika, zmiana kabla, nowa karta graficzna - po cichu parkuje cię na 60.
Jak sprawdzić. Ustawienia, System, Ekran, Zaawansowane ustawienia ekranu. Porównaj Tryb pulpitu z Aktywnym trybem sygnału. Jeśli się różnią, masz odpowiedź. Przy okazji sprawdź, czy format koloru pokazuje RGB; jeśli pokazuje 4:2:2, łączu zabrakło przepustowości i obniża rozdzielczość koloru, żeby się zmieścić - częste, gdy włączysz HDR po kablu HDMI 2.0.
Trzydzieści sekund i nic nie kosztuje.
Czym to zwykle się okazuje
Najpierw dysk, potem złośliwe oprogramowanie, potem faktycznie wadliwy sprzęt. Autostartu na tej liście nie ma.
Z wątków, które doszły do ustalenia przyczyny, według tego, jak często dana rzecz była odpowiedzią: dysk - umierający nośnik, uszkodzone sektory, gry na dysku talerzowym, SSD bez własnej pamięci podręcznej - około trzynastu razy. Złośliwe oprogramowanie i dołączane śmieci, około siedmiu. Faktycznie wadliwy sprzęt, około pięciu. Samo oprogramowanie zabezpieczające, uszkodzona instalacja albo dwa pakiety nałożone na siebie, około czterech. Sterowniki, około czterech. Firmware i BIOS, trzy.
I liczba, która znaczy najwięcej: około czterech na dziesięć wątków kończy się bez żadnej diagnozy. Ludzie odpuszczają albo kupują podzespół na wyczucie.
Zwróć uwagę, czego brakuje. Aplikacje w autostarcie, efekty wizualne, plik stronicowania i plan zasilania - rzeczy, od których zaczyna każdy poradnik - nie rozwiązały wspólnie ani jednego wątku.
Zwróć uwagę i na to, że w co najmniej ośmiu z tych wątków format był już zrobiony przed napisaniem posta. Nie pomógł w żadnym.
Twój dysk i to, co jest źle rozumiane
Pełny SSD spowalnia zapis, nie odczyt. Umierający spowalnia wszystko.
Dysk jest najczęstszą prawdziwą przyczyną, ale mechanizm jest węższy, niż mówi folklor.
Nowoczesne dyski zapisują szybko, bo traktują część wolnego miejsca jak szybką pamięć jednobitową. Ten bufor to od 2,5 do ponad 10 procent dysku i może korzystać wyłącznie z miejsca, które nie jest jeszcze zajęte. Zapełnij dysk, a bufor skurczy się razem z nim. Zmierzone na aktualnym dysku NVMe: 8 GB/s przez pierwsze 623 GB, potem około 4 GB/s, potem nierówno między 1 a 4. Kilka sekund bezczynności i pełna prędkość wraca.
Granica, której prawie nikt nie podaje. Każdy z tych mechanizmów - wyczerpanie bufora, throttling termiczny, własne porządki dysku - dotyczy wyłącznie zapisu. Odczyt pozostaje bez zmian. Zdanie „gry wolno się wczytują, bo dysk jest prawie pełny" z tego nie wynika. Kopiowanie dużego pliku będzie się wlekło. Wczytywanie poziomu nie.
Tym, co naprawdę spowalnia komputer, jest umierający dysk, a to zupełnie inne sprawdzenie: realokowane sektory i błędy CRC w SMART, nie wolne miejsce.
Pamięć chodząca poniżej swojej deklarowanej prędkości
Naprawa nic nie kosztuje, a ile jest warta, zależy niemal wyłącznie od twojego procesora.
Zestaw DDR5-6000 nie chodzi na 6000 zaraz po wyjęciu z pudełka. Wychodzi z wolniejszym profilem domyślnym i tam zostaje, dopóki nie włączysz XMP albo EXPO w BIOS-ie. W bardzo wielu komputerach nigdy tego nie zrobiono.
Uczciwa odpowiedź jest tu bardziej skomplikowana, niż przyznają poradniki.
Na Ryzenie z 3D V-Cache własne dane AMD pokazują poniżej jednego procenta średniej różnicy w ponad trzydziestu grach. Niezależny test tego samego procesora dał w jednym tytule 143 wobec 132 klatek na sekundę, podczas gdy inny zmienił się o mniej niż procent, a dwa kolejne zmieściły się w rozrzucie między przebiegami. Na procesorze bez tej dodatkowej pamięci ta sama zmiana jest warta znacznie więcej: dziewięć procent na średniej i siedemnaście na jednoprocentowych minimach. Przy 1440p i wyżej, z włączonym skalowaniem, różnice w dużej mierze znikają.
Czyli: warto włączyć, i pomaga bardziej na zacinanie niż na średnią. Ale ktokolwiek obiecuje ci z tego przemianę, tego nie zmierzył.
Ostrzeżenie, które zwykle się pomija. XMP i EXPO to podkręcanie pamięci. Własne stanowisko AMD jest takie, że uszkodzenia wynikłe z użycia profilu EXPO nie podlegają gwarancji, a reklamowana prędkość nie jest gwarantowana. To nadal właściwe ustawienie do włączenia. Nie jest darmowe.
Jak sprawdzić. Menedżer zadań, Wydajność, Pamięć. Porównaj pokazaną prędkość z tym, co jest napisane na kościach.
Ta, która nie jest pamięcią systemową
Największą zmierzoną przyczyną jest tu karta graficzna, której kończy się pamięć.
Ten sam układ graficzny wychodzi w wersji 8 GB i 16 GB. Niezależny test obu, przy ustawieniach, których ludzie faktycznie używają:
The Last of Us Part II, 1080p natywnie, ustawienia bardzo wysokie: 109 klatek na sekundę na 16 GB, 67 na 8 GB. Horizon Forbidden West w 4K ze skalowaniem: 70 wobec mniej więcej 15. Indiana Jones and the Great Circle wywalił się wprost na karcie 8 GB przy 1080p Ultra. Doczytujące się tekstury w innych tytułach i nawet o trzydzieści procent niższe jednoprocentowe minima.
Nic innego w tych danych nie daje trzydziestu dziewięciu procent straty przy 1080p na aktualnej karcie. Jeśli komputer się zacina, tekstury doczytują się z opóźnieniem, a karta ma 8 GB, żadne ustawienie Windowsa tego nie naprawi. Zejdź o jeden poziom z jakością tekstur i zobacz, czy zacinanie zniknie. To jest ten test.
Integralność pamięci
Około sześciu procent na nowoczesnym procesorze, więcej na starszym - i jest to wymiana za bezpieczeństwo.
Windows 11 domyślnie włącza zabezpieczenie o nazwie integralność pamięci przy czystej instalacji na nowoczesnym sprzęcie. Ma ono realny, zmierzony koszt.
Najlepszy dostępny pomiar to średnia z czternastu gier przy 720p, gdzie ograniczenie procesorem jest najbardziej widoczne: ze 151,0 na 142,0 klatki na sekundę, sześć procent straty, a 7,7 procent na jednoprocentowych minimach. Jeden tytuł stracił ponad trzydzieści procent na czasach klatek. Inny nie zareagował wcale.
Czy kosztuje sześć procent, czy bliżej dziesięciu, zależy od procesora, a Microsoft podaje granicę wprost: funkcja jest przyspieszana sprzętowo na Intelach Kaby Lake i nowszych oraz AMD Zen 2 i nowszych. Starsze układy emulują ją i płacą mniej więcej dwa razy tyle. Rzadziej opisywana połowa tej historii jest taka, że kosztuje to również przepustowość dysku, nie tylko czas procesora.
Dwie rzeczy trzeba trzymać razem. Krążąca liczba dwudziestu pięciu procent pochodzi z testu syntetycznego; prawdziwe gry na tej samej maszynie straciły od trzech do pięciu. A to jest zabezpieczenie przed atakami na jądro systemu. To realna wymiana i nie będziemy ci mówić, którą stronę wybrać.
Zacinanie, które zdarza się raz i nigdy więcej
Kompilacja shaderów. Normalna, i zeruje się przy każdej aktualizacji sterownika grafiki.
Jeśli szarpnięcia zdarzają się przy pierwszym wejściu w dany obszar i znikają za drugim razem, to kompilacja shaderów i nie jest to usterka.
Epic opublikowało liczby dla własnego silnika. Jedna rozgrywka kompiluje około 30 000 obiektów stanu potoku, a używa około 10 000 z nich, z przestrzeni kombinacji liczonej w milionach. Kompilacja w momencie rysowania potrafi zająć dziesiątki milisekund na jedno polecenie.
I szczegół, który tłumaczy objaw najbardziej ludzi mylący: bufor sterownika grafiki na dysku jest kasowany przy instalacji nowego sterownika. Epic zmierzyło, że ich własna gra wczytuje rozgrywkę o 20 do 30 sekund dłużej przy pustym buforze. Gra, która w zeszłym tygodniu chodziła płynnie, a dziś się zacina, zaraz po aktualizacji sterownika, zachowuje się dokładnie tak, jak zaprojektowano.
Epic rozprawia się przy okazji z folklorem, który warto powtórzyć: przekonanie, że starsze API graficzne nie miało tego problemu, jest ich słowami częściowym nieporozumieniem. Szarpnięcia zdarzały się i wtedy.
Ciepło i dlaczego to mniejszy problem, niż ci mówiono
Poniżej limitu karta traci około trzech procent, a procesor pięć przy długim obciążeniu.
Throttling termiczny jest najczęściej obwinianą przyczyną i jedną z najsłabiej popartych pomiarami.
Na aktualnej karcie graficznej zegar boost spada o 15 MHz na każde 5 stopni, skokowo. Prawdziwy throttling zaczyna się powyżej limitu, a recenzent, który to mierzył, napisał, że przy normalnym testowaniu nie potrafił tego stanu osiągnąć - musiał ręcznie ingerować w wentylatory, żeby go wywołać. Od 60 do 80 stopni koszt to około trzech procent.
Po stronie procesora test zestawiający najsłabsze chłodzenie powietrzem z najmocniejszym cieczą wykazał brak mierzalnej straty przy krótkich obciążeniach i pięć procent po dziesięciu do dwudziestu minutach ciągłej pracy. W grach ten sam procesor pobiera średnio około 80 watów.
Wynikają z tego dwie korekty. 95 stopni na Ryzenie to punkt projektowy, nie usterka - procesor ma tam siedzieć i oddawać za to trochę taktowania. Oraz przepływ powietrza w obudowie ma znaczenie: przy wyrównanym poziomie hałasu obudowa nastawiona na przepływ utrzymała procesor o dwanaście stopni chłodniej niż obudowa nastawiona na ciszę.
Szukaliśmy konkretnie wiarygodnego pomiaru, że kurz albo wyschnięta pasta kosztują dziesięć do dwudziestu stopni. Nie znaleźliśmy żadnego. Mechanizm jest prawdziwy. Liczba to folklor.
Co nie przeżywa pomiaru
Plany zasilania, parkowanie rdzeni, SysMain, indeksowanie wyszukiwania i każdy cleaner rejestru.
To jest sekcja, której nie piszą inne poradniki, i to jest powód, dla którego ten powstał.
Plan zasilania wysokiej wydajności i odparkowywanie rdzeni. Parkowanie rdzeni jest już wyłączone przy zasilaniu z sieci - domyślna wartość wyłącza ten algorytm całkowicie, a Microsoft pisze, że modyfikowanie jej nie jest ani zalecane, ani wspierane. Microsoft podaje też, że od Broadwella starsze parametry zarządzania energią mają minimalny wpływ na rzeczywiste decyzje o taktowaniu. Słynne piętnaście procent zysku pochodzi z prawdziwego błędu Windows 10 z 2017 roku, który parkował wszystkie rdzenie poza pierwszym. Naprawił go sterownik chipsetu dziewięć lat temu.
Wyłączanie SysMain i indeksowania wyszukiwania. Windows sam wyłącza wstępne pobieranie na dysku, który działa wystarczająco szybko. Indekser wstrzymuje się pod obciążeniem i pracuje na powiadomieniach o zmianach, a nie przez przeczesywanie. Nie znaleźliśmy pomiaru popierającego którekolwiek z tych rozwiązań. Wyłączenie SysMain wyłącza przy okazji kompresję pamięci, czego nikt nie ma na myśli.
Włączanie szeregowania GPU dla klatek. Zmierzone: 138,0 przy wyłączonym i 137,6 przy włączonym. Własny wpis Microsoftu z premiery mówi, że przejście powinno być niezauważalne. Jest dokładnie jeden mocny powód, żeby to zostawić włączone, i nie jest nim liczba klatek: generowanie klatek NVIDII bez tego nie zadziała, a wymóg ten jest udokumentowany wyłącznie w SDK dla deweloperów - dlatego ludzie to wyłączają i tracą generowanie klatek, nigdy nie łącząc tych dwóch rzeczy.
Wyłączanie pliku stronicowania. Stoi za systemowym limitem zatwierdzenia i zrzutami awaryjnymi niezależnie od tego, ile masz pamięci.
Cleanery rejestru i optymalizatory. Na sześćdziesiąt pięć wątków zero napraw.
Kiedy to w ogóle nie Windows
Własna odpowiedź Microsoftu na sierpniowe awarie gier z 2026 brzmiała: oprogramowanie podświetlenia RGB.
W sierpniu 2026 grupa gier zaczęła przestawać odpowiadać i wywalać się. Oczywistym podejrzanym była aktualizacja Windowsa z tego miesiąca. Microsoft przeprowadził dochodzenie i opublikował odpowiedź:
Nasze dochodzenie potwierdza, że problem nie jest powodowany przez aktualizacje Windowsa i wiąże się z peryferiami lub wewnętrznymi komponentami urządzenia wyposażonymi w podświetlenie RGB.
Winowajcą był sterownik jądra dostarczany przez programy do podświetlenia RGB. Naprawa Microsoftu polegała na zablokowaniu jego ładowania.
Ta historia ma kształt całej tej kategorii. Najczęstsze nieoczywiste przyczyny to nie ustawienia Windowsa - to programy dołączane do peryferiów, płyt głównych i laptopów. Jeśli chcesz jednego punktu startu, sprawdź, co zainstalowały twój program do podświetlenia, narzędzie od płyty głównej i aplikacja wsparcia producenta laptopa.
Warto przy okazji wiedzieć: pod koniec sierpnia 2026 nie ma żadnej otwartej, uznanej przez Microsoft regresji wydajności w żadnej wspieranej wersji Windows 11. Jeśli poradnik mówi ci, że aktualna wersja po cichu rujnuje twój komputer, własne zapisy Microsoftu tego nie potwierdzają.
Jak to naprawdę sprawdzić
Sześć narzędzi, większość już masz na komputerze, i jedna zasada, która oszczędza najwięcej czasu.
Menedżer zadań, zakładka Uruchamianie. Zacznij tutaj, ale czytaj to poprawnie: mówi, co ładuje się przy starcie, a nie co muli teraz.
Monitor zasobów, zakładka dysku, posortowana po czasie odpowiedzi. Dysk odpowiadający w setkach milisekund jest problemem, niezależnie od tego, ile ma wolnego miejsca.
Autoruns, własne narzędzie Microsoftu - wszystko, co startuje z Windowsem, łącznie z tym, co Menedżer zadań ukrywa.
powercfg /energy i powercfg /sleepstudy tworzą raport nazywający sterowniki i urządzenia blokujące stany energetyczne.
Podgląd zdarzeń, Diagnostics-Performance. Windows już zapisuje twoje wolne rozruchy i to, który komponent za każdy odpowiada. Większość ludzi nigdy tam nie zagląda.
LatencyMon, z zastrzeżeniem, którego nie pominiemy: jego własna dokumentacja przyznaje, że progi są dobrane arbitralnie, a zielone światło stoi dwadzieścia razy powyżej wytycznych Microsoftu dla opóźnień sterowników. Używaj go do znalezienia, który sterownik, a nie do rozstrzygnięcia, czy masz problem. Oraz nie używaj DPC Latency Checker - autor go wycofał, a na wszystkim nowszym niż Windows 7 pokazuje bezsensowną stałą.
Jedna zasada oszczędza najwięcej czasu: zmień jedną rzecz, potem sprawdź. Prawie każdy nierozwiązany wątek, jaki przeczytaliśmy, zmienił kilkanaście rzeczy naraz i nie potrafił już powiedzieć, co zrobiła którakolwiek z nich.
Kiedy przestać
Trzy sytuacje, w których dalsze tweakowanie jest złą odpowiedzią.
Dysk umiera. Realokowane sektory się nie poprawiają. Żadne ustawienie ich nie naprawi.
Podzespół jest naprawdę za mały na to, czego od niego wymagasz. Karta 8 GB przy teksturach Ultra nie jest źle skonfigurowana.
Zmieniłeś za dużo, żeby wiedzieć, gdzie jesteś. Kilka wątków skończyło się stwierdzeniem, że im więcej zmieniali, tym było gorzej, a zresetowanie Windowsa i BIOS-u zostawiło stan jeszcze gorszy. Kiedy nie masz już punktu odniesienia, przywrócenie go jest lepsze niż dołożenie kolejnej zmiany.
Jak my byśmy do tego podeszli
Najpierw zmierz, zmieniaj po jednej rzeczy i zapisuj, co zmieniłeś.
Nic w tym artykule nie wymaga naszego oprogramowania. Wymaga metody: zmierz, zanim cokolwiek zmienisz, zmieniaj po jednej rzeczy i zapisuj, co zmieniłeś, żeby dało się to cofnąć. Większość narzędzi już masz na komputerze.
Jeśli wolisz nie poświęcać na to wieczoru, Check to trzydziestominutowa sesja zdalna, w której ktoś przeprowadza tę diagnozę na twoim komputerze, a ty patrzysz. Niczego nie zmienia, nie jest rozmową sprzedażową pod większy pakiet, a opłata odchodzi od ceny pełnej sesji, jeśli zdecydujesz się na nią.
Jest powód, dla którego ma taki kształt, i pochodzi z tych samych wątków co reszta tego tekstu. O serwisach:
Mówili mi, że testowali kompa programami takimi jak Furmark, OCCT, HDTune. Tylko że problemy są przeważnie w grach.
Testy syntetyczne przechodzą. Skarga żyje w realnym użyciu. Ktoś musi usiąść przy tej maszynie dostatecznie długo, żeby to odtworzyć, i to jest ta część, za którą nikt nie chce płacić od godziny.
Pytania, które padają
Pięć, które wracają za każdym razem.
Mam nowy komputer. Jak może już mulić? Nic tutaj nie dotyczy wieku. Dwie największe zmierzone przyczyny - karta graficzna, której kończy się pamięć, i pamięć chodząca poniżej deklarowanej prędkości - to konfiguracja i specyfikacja, nie zużycie. Komputer może wyjechać ze sklepu z obiema.
Czy format pomoże? Zwykle nie. W wątkach, które przeczytaliśmy, format był już zrobiony w co najmniej ośmiu przypadkach i nie pomógł w żadnym. Usuwa przyczyny programowe i zostawia każdą przyczynę sprzętową, firmware'ową i konfiguracyjną dokładnie tam, gdzie była.
Czy warto wyłączyć integralność pamięci dla klatek? Warto wiedzieć, ile kosztuje: około sześciu procent na nowoczesnym procesorze w teście zaprojektowanym tak, by uwypuklić ograniczenie procesorem, więcej na czymkolwiek starszym niż Intel Kaby Lake albo AMD Zen 2. To także zabezpieczenie przed atakami na jądro. To wymiana i decyzja należy do ciebie.
Czy optymalizatory pomagają? Na około sześćdziesięciu pięciu wątkach nie znaleźliśmy ani jednego rozwiązanego przez optymalizator, cleaner czy tweak rejestru. Znaleźliśmy za to kilka, w których tweakowanie pogorszyło sprawę, i jeden, w którym tweak był całą przyczyną.
Skąd mam wiedzieć, kiedy zamiast tego coś wymienić? Kiedy dysk zgłasza realokowane sektory, kiedy karcie kończy się pamięć przy ustawieniach, na których faktycznie ci zależy, albo kiedy zmieniłeś tyle, że nie masz już punktu odniesienia.